DO SZOPY HEJ PASTERZE - DUDZIARZE


Po raz XXVI Połajewo zabrzmiało dźwiękiem dud. Tradycyjnie w ostatnią niedzielę stycznia odbyła się impreza zatytułowana "Do szopy hej pasterze, dudziarze". Kilkanaście kapel z różnych stron Europy zaprezentowało się w Gminnym Ośrodku Kultury, Gorzelni 505 oraz okolicznych kościołach. Kulminacją była uroczysta msza święta pasterska pod tryptykiem "Pokłon Pasterzy" w kościele pw. św. Michała Archanioła.

Kolędowanie rozpoczęło się już w sobotę rano. Muzykanci odwiedzili pobliskie kościoły i kaplice, gdzie wśród miejscowych społeczności pokazywali swoje umiejętności prezentując staropolski zwyczaj kolędowania. Zwieńczeniem tego dnia była biesiada w "Z dudami w świat" w Gorzelni 505. Tam, w swobodnej, wieczornej atmosferze, zaprezentowano najbardziej widowiskową część programu. Wspólne śpiewanie, tańce i rozmowy pozwalają na wyjątkową możliwość poznania folkloru oraz niebanalną integrację nie tylko rodzimych kultur. W tym roku uczestnikami spotkania byli przedstawiciele następujących krajów: BUŁGARIA - Asenovgrad -Wielkie Gajdy - kier. Stefan Yanev; CZECHY - Gajdoši z Kopanic - Rodina Gabrhelových; SZKOCJA - znad Wisły i Odry (Quartet Band) - kier. Lindsay Davidson; SŁOWACJA - Gajdošska hudba, Oravská Polhora-Rabča - kier. Ivan Matis; PORTUGALIA - Familia Maia Neves - kier. Reinaldo Maia; UKRAINA – K+M+B - kier. Anton Korolev; POLSKA - Górale na nizinach, Zbyrcok i Hyćka - kier. Ryszard Gąska; Kapela spod Poznania - Połajewo, Poznań, Stęszew - kier. Romuald Jędraszak; Kapela ZPiT Żeńcy Wielkopolscy – Nietążkowo - kier. Rafał Rosolski; Kapela Snutki – Jarocin - kier. Fryderyk Jankowski. Wystąpili też miejscowi muzykanci: dzieci z oddziału "Misie" z Publicznego Przedszkola Baśniowa Kraina w Połajewie, Orkiestra Dęta Gminnego Ośrodka Kultury z kapelmistrzem Ireneuszem Mazurkiem oraz Chór im. św. Cecylii - dyrygent Jakub Koza.

Na szczególną uwagę zwrócili na siebie Szkoci. Kultura dudziarzy szkockich w Polsce ma charakter stosunkowo młody, lecz dynamicznie rozwijający się. Jej początki wiążą się z rosnącym zainteresowaniem szkockim dziedzictwem muzycznym, rekonstrukcjami historycznymi, sesjami muzycznymi oraz ruchem festiwalowym inspirowanym szeroko pojętą kulturą celtycką. W tym kontekście szczególnie istotną rolę odegrał Lindsay Davidson, szkocki dudziarz i pedagog, który przeniósł swoją działalność szkoleniową do Polski. Jest on powszechnie postrzegany jako jedna z kluczowych postaci profesjonalizacji polskiego ruchu dudziarskiego. Poprzez systematyczne nauczanie, zakładanie zespołów, udział w festiwalach oraz wprowadzanie metod treningowych przyczynił się do ukształtowania części pierwszego pokolenia polskich dudziarzy szkolonych zgodnie z klasyczną szkocką tradycją muzyczną. Polskim uzupełnieniem zespołu jest Witold Konopka - pasjonat kultury szkockiej. Pierwsze lekcje pobierał u Lindsay’a Davidsona. Uczestniczył w kursach i lekcjach organizowanych przez The National Piping Centre w Glasgow. Uczestniczy w międzynarodowych zawodach orkiestr dudziarskich z zespołem German Thistle Pipes and Drums. Ukończył stopień 3 i 4 szkockiego egzaminu dudziarskiego PDQB. Bierze udział w zawodach dudziarskich na terenie Niemiec, często zajmując miejsca na podium. Gra na wielkich dudach szkockich, smallpipes, border pipes oraz Irish whistles.

Wiele uwagi poświęcono Kapeli Dudziarskiej Zespołu Folklorystycznego "Snutki". Powstała przed sześciu laty, gra w składzie: Jagoda Pawlak (skrzypce podwiązane i mazanki), Joanna Jóźwiak (skrzypce podwiązane), Fryderyk Jankowski (dudy wielkopolskie i sierszenki), Wojtek Ozóg (dudy wielkopolskie i sierszenki). W ciągu ostatnich trzech lat swojej działalności uczestniczyli w ponad 60 wydarzeniach kulturalnych. Zajmowali wysokie miejsca w konkursach i turniejach. Kapela uczestniczyła w dwóch konkursach o zasięgu krajowym. Zostali finalistami Starej Tradycji na "Festiwalu Wszystkie Mazurki Świata" oraz "Naszego Muzycznego Źródełka" organizowanego przez Polskie Radio. Najważniejszym zadaniem kapeli jest przygrywanie do tańca i śpiewu. Kapela gra dzieciom, młodzieży oraz dorosłym podczas prób i występów, które prezentują tradycje ludowe Wielkopolski. Biorą udział w propagowaniu kultury ludowej w przedszkolach, szkołach, i innych miejscach grając tradycyjną muzykę dudziarską. Uczestniczą w festynach, piknikach i innych imprezach kulturalnych i charytatywnych.

Duet dudziarzy góralskich Oravská Polhora ze Słowacji mówi o sobie - "Jesteśmy żywym dziedzictwem góralskiej kultury ludowej, w której termin duet dudziarzy oznacza najprostszy ludowy zespół muzyczny, składający się z dud i instrumentu strunowego. Dudziarza i skrzypka można odnaleźć na przedstawieniach z końca XVII wieku. Połączenie instrumentów miało na celu wzmocnienie akompaniamentu muzycznego do tańca, który przez wieki w społeczności wiejskiej opierał się niemal wyłącznie na dudach. W północnej Orawie, podobnie jak w innych regionach Europy Środkowej, dominowały dudy dwuczęściowe, czyli instrument o bardziej ograniczonym brzmieniu. Ta niedoskonałość akompaniamentu muzycznego została zrekompensowana przez poszerzenie - wydłużenie piszczałki melodycznej, dzięki czemu dudy uzyskały bardziej ekspresyjne brzmienie. Niemniej jednak, do poprawy akompaniamentu tanecznego zaczęto używać skrzypiec, co wzmocniło stosunkowo słabe brzmienie piszczałki melodycznej. Dudy dwugłosowe zostały wpisane na listę UNESCO w grudniu 2015 roku, a my prezentujemy te dudy z naszego regionu. Połączenie dudziarza, skrzypka i wokalisty daje nam doskonałe doświadczenie muzycznego akompaniamentu".

Zespół dudowy "Golemite gaydi" z Bułgarii oczarował potęgą brzmienia i śpiewem. Założycielem i liderem jest Stefan Yanevem, który sformował zespół w 2012 roku w mieście Asenovgrad. Ze Stefanem grają Todev Delyan, Vladimirov Vladimir oraz Petov Lyubomir - charyzmatyczny śpiewak. W ciągu trzynastu lat istnienia zespołu, jego wykonawcy brali udział w wielu festiwalach i konkursach, zdobywając liczne nagrody indywidualne i zbiorowe. Wśród wyróżnień, którymi mogą się poszczycić są: Złota Plakietka i dyplom za I miejsce na Krajowym Festiwalu Folklorystycznym "Rożen", dyplom i I nagroda na Krajowym Festiwalu Folklorystycznym Koprivsztica oraz "Złote Dudy" Sofia.

Trudno przedstawić wszystkie zespoły. Należy jednak w tym miejscu przypomnieć Lubomira Tatarkę - górala z prawdziwego zdarzenia. Był to wybitny słowacki muzyk ludowy i mistrz gry na dudach. Zmarł tuż przed Świętami Bożego Narodzenia w grudniu ubiegłego roku. Od kilkunastu lat uczestniczył w Międzynarodowych Spotkaniach Kolędników i Dudziarzy w Połajewie. Był nie tylko wybitnym muzykiem, ale także wyjątkową osobowością i niezapomnianą twarzą biesiad i występów. Przez wiele lat przywoził z sobą młodych i zdolnych muzyków. Wszyscy razem tworzyli niezwykły i fascynujący klimat folkloru Słowacji.

Kolio Hristov Tzanev, firma BUL-ECO. Od trzydziestu lat zajmuję się promowaniem kultury bułgarskiej w Polsce. Także kulinarnej. Podczas imprezy dudziarskiej w Połajewie mamy okazję zaprezentować część naszej wspaniałej kuchni. Bułgaria to słoneczny kraj i żyzne gleby. Tradycje dobrej żywności sięgają tysięcy lat. Jako rodzina przygotowujemy produkty o wyjątkowych walorach dla zdrowia i przyjemności jedzenia. Tworzymy je i rozprowadzamy sławiąc nasze dziedzictwo kulturowe w tym zakresie. Naszą specjalnością są grillowane warzywa. Sposób ich przygotowania sprawia, że nie tracą wartości odżywczych, a zyskują wyjątkowy smak. Pomidory, papryka, bakłażany, cukinia i wiele innych trafiają do nas ze słonecznej Bułgarii. My przy pomocy oryginalnych przypraw i technologii nadajemy im wyjątkowy smak. Mamy też wspaniałe miody, polecam unikalny lawendowy, którego w Polsce nie spotkacie. Z dodatkiem białej koniczyny i kolendry ma wyjątkowe właściwości lecznicze. Zioła i przyprawy z Bułgarii to kolejny "temat rzeka". Dziś w Połajewie można spróbować niemal wszystkiego co w naszej kuchni najlepsze. Duchowo i tanecznie jestem z zespołem bułgarskich gajdoszy. To fenomenalna kapela z południa Rodopów. Trójka dudziarzy i towarzyszący im śpiewak o wyjątkowej skali głosu. Ich muzyka potrafi wypełnić dźwiękiem olbrzymie przestrzenie najwyższych gór. Są uczestnikami wielu festiwali, gdzie zawsze zdobywają czołowe nagrody.

Janusz Jaskulski – organizator. Impreza się przeciągnęła. I to mnie cieszy, bo jak się okazało widownia dopisała dziś wyjątkowo. Na Sali widowiskowej GOK ludzie nie opuszczali miejsc po wysłuchaniu swoich ulubieńców. Oznacza to, że było ciekawie. Niepokoi mnie jednak brak młodych muzykantów w naszych rodzimych zespołach dudziarskich. W Europie jest inaczej. Jak oni to robią? Portugalczycy przyjechali tutaj z muzykującymi dziećmi. Z naszej strony wystąpiły dwie dziewczynki, ale to skrzypaczki! Do dud, nikt się nie kwapi. To duże wyzwanie, także dla gminy Połajewo, która jest kolebką tej twórczości. Z występów na wyróżnienia zasługują dwie kapele. Pierwsza z Bułgarii. Jest to zespół działający przy wsparciu cerkwi prawosławnej. Czwórka naturszczyków, grająca okazjonalnie na weselach, imieninach i tym podobnych uroczystościach. Robią to jednak w sposób profesjonalny, a zarazem typowy dla regionu. Gdy grają słychać jak bije serce Rodopów. Inny klimat prezentuje kapela Maia Neves z Portugalii. To rodzina z okolic Lizbony, która ma w zespole dwóch grających chłopców Pedra i Gonzalo - obaj wspaniale przygotowani i zainteresowani folklorem. Ta portugalska familia gra wszędzie gdzie się da. Nawet na ulicach, wzbudzając powszechny entuzjazm energią i spontanicznością.
Piotr Keil





Fot. GOK w Połajewie

Redakcja Czarnkow.INFO: 64-700 Czarnków, os. Parkowe 21/37, tel/fax 600 545 261, czarnkow.info@onet.pl
© Marcin Małecki Jacek Dutkiewicz 2004-2026. Wszelkie prawa zastrzeżone.